सुप्रीम कोर्टाचा मोठा निर्णय, राजद्रोहाचं कलम तूर्तास स्थगित

बुधवारी सर्वोच्च न्यायालयाने (Supreme Court) देशद्रोह कायद्यावरील (Sedition Laws) सुनावणीदरम्यान केंद्र आणि राज्य सरकारांना या अंतर्गत एफआयआर नोंदवण्यापासून परावृत्त करण्यास सांगितले. केंद्र सरकारने देश द्रोह कायद्याचा पुनर्विचार करावा, असे न्यायालयाने म्हटले आहे. न्यायालयाने म्हटले – देशद्रोह कायदा सध्यातरी अप्रभावी राहील. या अंतर्गत जे आधीच कारागृहात आहेत, त्यांना दिलासा मिळण्यासाठी न्यायालयाचा दरवाजा ठोठावता येणार आहे. हा कायदा हटविण्याची मागणी अनेक दिवसांपासून होत होती. चला या कायद्याचे तपशीलवार जाणून घेवूया.

देशद्रोह कायदा काय आहे?

राजद्रोहाचा कायदा भारतीय दंड संहितेच्या कलम 124A (IPC कलम-124A) मध्ये नमूद आहे. या कायद्यानुसार, जर कोणी व्यक्ती सरकारच्या विरोधात लिहिते, बोलते किंवा इतर कोणतेही साहित्य वापरत असेल, ज्यामुळे देश आणि राज्यघटना मोडीत काढण्याचा प्रयत्न केला जात असेल, तर त्याच्याविरुद्ध आयपीसीच्या कलम 124A अंतर्गत गुन्हा दाखल केला जाऊ शकतो. याशिवाय अन्य देशद्रोही कारवायांमध्ये सहभागी असल्याबद्दल देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

ब्रिटीशांच्या काळात हा कायदा करण्यात आला

या कायद्याला देशात अनेक दिवसांपासून विरोध होत आहे. हा कायदा इंग्रजांच्या काळात झाला आहे, असे विरोध करणाऱ्यांचे म्हणणे आहे. हे अगदी बरोबर आहे. हा कायदा 1870 साली फक्त ब्रिटीश राजवटीत करण्यात आला होता. त्यानंतर ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध बंड करणाऱ्या आणि आंदोलन करणाऱ्या लोकांवर हा कायदा वापरण्यात आला. त्यानंतर या कायद्यानुसार अनेकांना जन्मठेपेची शिक्षा झाली.

देशात पहिल्यांदा 1891 मध्ये बंगालमधील पत्रकार जोगेंद्र चंद्र बोस यांच्यावर देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल करण्यात आला होता. ब्रिटीश सरकारच्या आर्थिक धोरणांना आणि बालविवाहाविरोधात केलेल्या कायद्याला ते विरोध करत होते.

====

हे देखील वाचा: राज ठाकरेंच्या अयोध्या दौऱ्याला भाजप खासदाराकडून का होत आहे विरोध, घ्या जाणून

====

अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांवर देशद्रोह

यानंतर 1897 मध्ये थोर स्वातंत्र्यसेनानी बाळ गंगाधर टिळक यांच्या विरोधातही हा कायदा वापरण्यात आला. याशिवाय अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांवर देशद्रोहाचे आरोप होऊन हा कायदा लागू करण्यात आला होता. ब्रिटीश सरकारने राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या विरोधातही या कायद्याचा वापर केला होता.

भारताव्यतिरिक्त या देशांमध्ये हा आहे कायदा

हा कायदा फक्त भारतातच आहे असे नाही. भारताशिवाय इतर अनेक देशांतील सरकारांविरुद्ध बोलणे म्हणजे देशद्रोहच आहे. या देशांमध्ये इराण, अमेरिका, सौदी अरेबिया, ऑस्ट्रेलिया, मलेशिया अशा अनेक देशांचा समावेश आहे. तथापि, या देशांमध्ये या कायद्यानुसार कमी प्रकरणे नोंदवली जातात.

भारतात त्याची प्रकरणे झपाट्याने वाढत आहेत

भारतातील सरकार लोकांवर हे कायदे लादण्यात मोठी घाई करत आहेत. हे या कायद्याच्या आकडेवारीवरून कळते. सरकारी आकडेवारीनुसार, 2014-17 या चार वर्षांत एकूण 163 देशद्रोहाचे गुन्हे दाखल झाले. त्याच वेळी, पुढील तीन वर्षांत म्हणजे 2018-2020 पर्यंत ते 236 पर्यंत वाढले आहे.

अवघ्या तीन वर्षांत देशद्रोहाच्या कायद्यात 70 टक्के वाढ झाली आहे. 2014 पूर्वी देशद्रोहाशी संबंधित प्रकरणांची आकडेवारी देशात नोंदवली जात नव्हती. नॅशनल क्राइम रेकॉर्ड ब्युरो म्हणजेच NCRB ने हे काम 2014 पासूनच सुरू केले.

====

हे देखील वाचा: पूजा सिंघल यांना ईडीने मनी लॉन्ड्रिंग प्रकरणात केली अटक

====

केवळ 2% दोष सिद्ध झाले

भारतातील देशद्रोह कायद्याची आकडेवारी अतिशय धक्कादायक आहे. अनेक लोकांचा असा विश्वास आहे की सरकार देशद्रोह कायद्याचा गैरवापर करतात. याबाबत लोकसभेत ठेवण्यात आलेल्या आकडेवारीनुसार, 2014 ते 2020 पर्यंत देशात एकूण 399 देशद्रोहाचे गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत. परंतु आरोपपत्र न्यायालयात येईपर्यंत ते फक्त 125 म्हणजे सुमारे एक तृतीयांश राहिले होते. त्याच वेळी, गुन्हा सिद्ध होईपर्यंत देशद्रोहाचे केवळ 8 खटले शिल्लक होते.