Nepal : स्वातंत्र्यानंतर भारतात जवळपास ५६५ संस्थानांचा विलय झाला. सरदार वल्लभभाई पटेल आणि व्ही.पी. मेनन यांच्या धोरणामुळे बहुतेक संस्थान भारतात सामील झाली. मात्र नेपाळ स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून अस्तित्वात राहिले. इतिहासकारांच्या मते, काही काळासाठी नेपाळ भारताचे एक राज्य बनावे असा विचार मांडण्यात आला होता. हा प्रस्ताव जर तत्कालीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी मान्य केला असता, तर नेपाळ आज भारताचा अविभाज्य भाग असता.
प्रस्तावाचा मुख्य मुद्दा
ब्रिटिशांच्या माघारीनंतर भारतात अनेक ठिकाणी सामरिक सुरक्षेचा प्रश्न निर्माण झाला. हिमालयीन पट्टा चीनच्या दृष्टीने महत्वाचा होता. नेपाळ भारतात सामील झाल्यास उत्तरेकडील सीमारेषा अधिक सुरक्षित होतील, असा विचार अनेक नेत्यांनी केला होता. त्या काळी नेपाळातील राणा राजवटीविरुद्ध जनतेमध्ये असंतोष होता आणि भारताच्या मदतीने लोकशाही स्थापन होऊ शकते असा विचार पुढे आला. काही मुत्सद्दी व राजकीय नेते हे सुचवत होते की, भारताने नेपाळचा विलय करून त्याला एक राज्याचा दर्जा द्यावा.
नेहरूंचा दृष्टिकोन
पंडित नेहरूंचा परराष्ट्र धोरणाबाबतचा दृष्टिकोन अत्यंत सावध होता. ते शेजारी राष्ट्रांच्या सार्वभौमत्वाला धक्का लागू नये यावर ठाम होते. नेपाळ भारतात विलीन झाल्यास आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारतावर “विस्तारवाद” (Expansionism) चा ठपका येईल, याची त्यांना भीती होती. तसेच, भारताने नुकतेच स्वातंत्र्य मिळवले होते आणि पाकिस्तान, काश्मीर यासारखे प्रश्न डोके वर काढत होते. अशा परिस्थितीत नेपाळचा विलय करणे अवघड ठरले असते. म्हणूनच नेहरूंनी हा प्रस्ताव नाकारला आणि नेपाळ स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून टिकून राहिले.(Nepal)
नेपाळ भारतात सामील झाले असते तर काय घडले असते?
जर नेहरूंनी तो प्रस्ताव मान्य केला असता तर आज नेपाळ भारतातील एक मोठे राज्य असते. हिमालयीन प्रदेशातील सामरिक नियंत्रण भारताकडे आले असते आणि चीनविरुद्धच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने भारत अधिक मजबूत झाला असता. नेपाळच्या नागरिकांना भारतीय नागरिकत्व लाभले असते, ज्यामुळे सांस्कृतिक, आर्थिक व राजकीय संबंध अधिक घट्ट झाले असते. भारताकडे अतिरिक्त जलस्रोत, पर्यटन आणि सीमावर्ती व्यापाराचे मोठे फायदे मिळाले असते. मात्र, त्याच वेळी जातीय व प्रादेशिक राजकारण भारतासाठी एक नवीन आव्हान ठरले असते.
=======
हे देखील वाचा :
Balto : काळ आला पण मुक्या प्राण्यांनी वेळ येऊ दिली नाही!
64 Days in the Sky : तब्बल ६४ दिवस लँड न करता ते विमान हवेतच होतं!
Mossad Operations : पलीस्तिनी दहशतवाद्यांनी इस्राईलच्या ११ खेळाडूंना मारलं !
=========
नेपाळ भारताचे राज्य बनण्याचा विचार हा ऐतिहासिक शक्यता म्हणून नोंदला गेला आहे. मात्र नेहरूंनी तो नाकारला, कारण भारत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ‘शांतता प्रिय’ आणि ‘विस्तार न करणारा देश’ अशी प्रतिमा टिकवू इच्छित होता. आज नेपाळ स्वतंत्र आहे, परंतु भारताशी सांस्कृतिक व आर्थिक नातं कायम मजबूत आहे. जर तो प्रस्ताव मान्य झाला असता, तर भारताच्या भू-राजकीय समीकरणात मोठा फरक पडला असता आणि दक्षिण आशियाचा इतिहास काहीसा वेगळाच घडला असता.
Latest Marathi News | News in Marathi | Live news Updates in Marathi on Trending Topics
