Indian Flag Code : येत्या 15 ऑगस्टला भारताचा 78वा स्वातंत्र्य दिन साजरा केला जाणार आहे. अशातच भारत सरकारने हर घर तिरंगा अभियानाची सुरुवात केली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आपल्या अखेरच्या मन की बात कार्यक्रमात नागरिकांना तिरंग्यासोबत आपला सेल्फी ‘harghartiranga.com’ येथे अपलोड करण्याचे आवाहन केले आहे. पण राष्ट्रीय ध्वजाचा वापर आणि फडकवण्याचे काही कायदे-नियम आहेत. याचे उल्लंघन केल्यास शिक्षा होते. स्वातंत्र्य दिनानिमित्त आपण पाहतो की, काहीजण आपल्या बाइक अथवा कारवर तिरंगा लावतात. पण प्रत्येकाला तिरंगा गाडीवर लावण्यास परवानगी नाही. याबद्दलच सविस्तर जाणून घेऊया.
वाहनावर तिरंगा लावण्याचा कोणाला अधिकार?
नॅशनल फ्लॅग कोडनुसार, तिरंगा लावताना त्याची केशरी पट्टी वरच्या बाजूला असावी. याशिवाय फाटलेला अथवा मळलेला ध्वज कधीच फडकवू नये. अशातच गाडीवर कोण झेंडा लावू शकतो याबद्दल जाणून घेऊया.
भारतीय ध्वज संहिता, 2002 मधील परिच्छेद 3.44 नुसार, मोटार कारवर राष्ट्रीय ध्वज फडकवण्याचा अधिका केवळ पुढील व्यक्तींकडे आहे.
-राष्ट्रपती
-उपराष्ट्रपती
-राज्यपाल आणि उपराज्यपाल
-भारतीय मिशन पदांचे प्रमुख
-पंतप्रधान
-कॅबिनेट मंत्री, राज्यमंत्री आणि संघाचे उपमंत्री
-एखादे राज्य अथवा केंद्र शासित प्रदेशाचे मुख्यमंत्री आणि कॅबिनेट मंत्री
-लोकसभा अध्यक्ष, राज्यसभा अध्यक्ष, लोकसभेचे उपाध्यक्ष, राज्यातील विधान परिषदेचे अध्यक्ष, राज्य आणि केंद्र शासित प्रदेशातील विधान सभेचे अध्यक्ष, राज्यातील विधान परिषदेचे उपाध्यक्ष, राज्यातील विधानसभेचे उपाध्यक्ष आणि केंद्र शासित प्रदेश भारताचे मुख्य न्यायाधीश.
-उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश
-उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश
नियम मोडल्यावर शिक्षा
नागरिकांना घरावर तिरंगा फडकवण्यास किंवा हातात झेंडा घेऊन चालण्याचे स्वातंत्र्य आहे. पण खासगी वाहनांवर झेंडा लावणे कायदेशीर गुन्हा आहे. या प्रकरणात एखादा दोषी आढळल्यास त्याच्या विरोधात कायदेशीर कार्यवाही केली जाते. एवढेच नव्हे तीन वर्षांचा तुरुंगवास, दंड अथवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात. (Indian Flag Code)
झेंडा फडकवताना या गोष्टी लक्षात ठेवा
नियमांनुसार, कोणत्याही ठिकाणी सार्वजनिक, खासगी, संस्था अथवा सदस्य कोणत्याही दिवशी आणि कधीही राष्ट्रीय ध्वज फडकवला जाऊ शकतो. पण राष्ट्रध्वज फडकवताना त्याचा पूर्ण सन्मान करणे महत्वाचे आहे. त्याची जागा योग्य असावी. ध्वज अस्वच्छ ठिकाणी अथवा जमीनीवर ठेवू नये. एवढेच नव्हे फाटलेला, मळलेला ध्वज कधीच फडकवू नये.
