Akbar : इतिहासात अकबराचा उल्लेख “अकबर द ग्रेट” म्हणून केला जातो. पण त्याचबरोबर अनेकदा त्याच्या राजवटीवर क्रूरतेचे आरोपही झाले आहेत. त्यामुळे सामान्य माणसाच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो. अकबर खरोखरच महान शासक होता की क्रूर बादशहा? या लेखात आपण अकबराच्या राजवटीच्या विविध पैलूंचा विचार करून त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा वस्तुनिष्ठ आढावा घेणार आहोत.
अकबर हा मुघल सम्राट बाबरचा नातू आणि हुमायूनचा मुलगा होता. तो वयाच्या अवघ्या १३व्या वर्षी गादीवर बसला. लवकरच त्याने उत्तर भारत, गुजरात, बंगाल, राजस्थान, मध्य भारत, अशा अनेक भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. युद्धात विजय मिळवण्यासाठी त्याने अनेक वेळा क्रौर्याचा वापर केला, हे नाकारता येणार नाही. उदाहरणार्थ, चित्तोडगडच्या युद्धात त्याने हजारो राजपूत सैनिक व नागरिकांची कत्तल केली, ही घटना त्याच्या क्रूरतेचे प्रतीक मानली जाते. अशा काही घटना पाहता, त्याच्यावर क्रूर शासकाचा ठपका ठेवला जातो.
पण याच अकबराने धर्मनिरपेक्षतेची आणि सहिष्णुतेची नीति स्वीकारली, हेही तितकंच खरं आहे. त्याने “सुलेह-ए-कुल” म्हणजे सर्व धर्मांत समरसतेचा संदेश दिला. त्याच्या दरबारात हिंदू मंत्री, विशेषतः बीरबल, राजा टोडरमल, मानसिंग यांना महत्त्वाची पदं दिली. जिझिया कर – जो केवळ हिंदूंवर लावला जायचा, तो त्याने रद्द केला. अकबराने “दीन-ए-इलाही” नावाचा नवा पंथ सुरू करून सर्व धर्मांच्या चांगल्या गोष्टी एकत्र आणण्याचा प्रयत्न केला. ही त्याची विचारशीलता आणि धर्माबद्दलची सहिष्णु वृत्ती दाखवते.
राजकारणाच्या क्षेत्रात अकबर हा एक कुशल आणि दूरदृष्टी असलेला शासक होता. त्याने प्रशासनिक सुधारणांमुळे मुघल साम्राज्याची नीट रचना केली. महसूल व्यवस्थेत टोडरमलच्या मदतीने नवीन प्रणाली आणली. मुलांना शिक्षण मिळावे म्हणून मदरसे आणि शाळांची उभारणी केली. कलावंतांना प्रोत्साहन दिलं. फक्त मुस्लिम नव्हे तर हिंदू, जैन, बौद्ध, ख्रिश्चन विचारवंतांना त्याने दरबारात बोलावलं. त्याचा फतेहपूर सिक्री येथील “इबादत खाना” हे त्याचं विचारमंथन केंद्र होतं.
==========
हे देखील वाचा :
Chandrashekhar Azad : आजाद त्या बाईच्या घरात घुसले आणि…
Jai Singh : मुघलांचे मन जिंकणारा जयसिंह, पण औरंगजेबाचा रोष ओढवून घेणारा राजा
===========
युद्धं आणि सत्तेसाठी क्रौर्य हे त्या काळच्या राजकारणाचा भाग होतं, हे लक्षात घेणं गरजेचं आहे. त्या तुलनेत, अकबराने आपलं साम्राज्य केवळ तलवारीच्या जोरावर नव्हे, तर लोकांच्या मनं जिंकूनही स्थिर केलं. लोकधारणा, सहिष्णुता आणि दीर्घकालीन दृष्टीकोन यांच्या जोरावर त्याने मुघल साम्राज्याची पायाभरणी मजबूत केली. त्यामुळेच इतिहासकार त्याला “महान” म्हणतात.(Akbar)
एकूणच, अकबरच्या कारकीर्दीत त्याच्या क्रौर्याच्या काही छटा असल्या, तरी त्याच्या निर्णयप्रक्रियेतील सहिष्णुता, सुधारणा, आणि धर्मनिरपेक्षतेचे मूल्य त्याला खरं अर्थाने “महान” बनवतात. म्हणून, इतिहासाच्या न्यायालयात अकबराची ओळख एक कधी कधी क्रूर पण मुख्यतः दूरदृष्टीचा, विचारवंत आणि लोकाभिमुख राजा अशीच राहील.
Latest Marathi News | News in Marathi | Live news Updates in Marathi on Trending Topics
