अतिशय तापट देव म्हणून शनिदेव यांना ओळखले जाते. शनी देव हे असे आहेत, ज्यांना एकदा राग आला की तो लवकर शांत होत नाही. आपल्या भक्तांसाठी नेहमी धावून जाणारे शनी देव शीघ्रकोपी आहेत. शनिदेव हे सूर्य आणि छाया यांचे पुत्र मानले जातात. आपल्या पुराणांमध्ये त्यांचा शनि ग्रह म्हणून उल्लेख देखील आहे. एवढेच नाही तर शनिदेवाला न्यायाची देवताही म्हटले जाते.
असे मानले जाते की, शनिदेव कोणत्याही व्यक्तीला त्याच्या कर्मानुसार फळ देतात, मग ते वाईट असो किंवा चांगले. शनिदेवाची उपासना केल्याने जीवनात सुख, शांती आणि समृद्धी येते असे म्हणतात. आयुष्यातील दु:ख दूर होतात. कपट, मत्सर आणि द्वेषापासून दूर राहणाऱ्या व्यक्तीवर शनिदेव कधीही अन्याय होऊ देत नाहीत. अशा या भगवान शनी यांची भारतामध्ये अनेक मंदिरं आहेत. मात्र महाराष्ट्रातील शनिशिंगणापूर येथील शनी मंदिराचे महत्व काही औरच आहे. या मंदिराबद्दल आज आपण माहिती जाणून घेऊया.
शनी शिंगणापूर हे नाव उच्चारताच अनेकांच्या डोक्यात येते ते इथे घरांना कुलूप न लावण्याची रीत. या गावाबद्दल असे म्हटले जाते की, येथे राहणारे लोकं घराला कुलूप लावत नाहीत. आजपर्यंतच्या इतिहासात या गावात कोणीही चोरी केलेली नाही. जर असा कोणी प्रयत्न केलाच तर त्या चोराला गावाची हद्द ओलांडता येत नाही, त्याआधी शनिदेवाचा होतो. असे म्हणतात जर चोराने हद्द ओलांडलीच तर त्याचे डोळे जातात, मानसिक संतुलन बिघडते किंवा आयुष्यच संपते.
शनी शिंगणापूरमध्ये असलेले शनी मंदिर हे इतर मंदिरांपेक्षा वेगळे आहे. येथे शनिदेव मूर्तीच्या रूपात नाही तर काळ्या लांब दगडाच्या रूपात विराजमान आहेत. त्यांच्यावर किंवा त्या काळ्या खडकातील शनी देवावर कोणतेही छत्र नाही. खुल्या आकाशाखाली भगवान शनी भक्तांना दर्शन देतात. शनी स्वरूपातील काळ्या रंगाचा हा खडक ५ फूट ९ इंच उंच आणि १ फूट ६ इंच रुंद असून, हा खडक संगमरवरी मचाणावर सूर्यप्रकाशात विराजमान आहे. शनिदेव सर्व ऋतूंमध्ये डोक्यावर छत्र न घालता उभे राहून भक्तांना दर्शन देतात.
हा दिवस शनिदेवची उपासना करण्यासाठी सर्वात शुभ अवसर मानला जातो. या दिवशी लोकं परमेश्वराचा आशीर्वाद घेण्यासाठी येतात. या दिवशी शनिची जत्रा आणि मिरवणूक काढली जाते. प्रत्येक शनिवारी शनिदेवाची पूजा करणे अत्यंत अनुकूल मानले जाते.
ज्या दिवशी भगवान शनि जन्मला होता किंवा पृथ्वीवर प्रकट झाला होता, याला शनिश्चरा जयंती म्हणून देखील ओळखले जाते आणि वैशाख महिन्यात अमावस्येच्या दिवशी पाळले जाते. या दिवशी मूर्ती निळ्या रंगाची दिसते. ‘पंचमृत’ आणि ‘गंगाजल’ शनिश्चराच्या मूर्तीच्या स्वच्छतेसाठी वापरले जातात.
शनिवारी येणाऱ्या अमावास्येला आणि प्रत्येक शनिवारी येथे शनिदेवाची विशेष पूजा आणि अभिषेक केला जातो. येथे दररोज पहाटे ४ वाजता आणि सायंकाळी ५ वाजता आरती होते.
सकाळ असो वा संध्याकाळ, हिवाळा असो वा उन्हाळा, पुरुषांनी आंघोळ करून पितांबर धोतर नेसून येथे असलेल्या शनीच्या मूर्तीजवळ जाणे अनिवार्य आहे. पुरुषांशिवाय शनीच्या मूर्तीला हात लावता येत नाही. त्यासाठी आंघोळीची आणि कपडे घालण्याची उत्तम व्यवस्था आहे.
येथे आल्याने शनिदेवाच्या त्रासापासून मुक्ती मिळते. येथे सर्व लोक शनिदेवाच्या मूर्तीला तेल अर्पण करतात. येथे शेकडो किलो तेल अर्पण केले जाते.
एका आख्यायिकेनुसार एकदा शिंगणापूरला पूर आला होता. सर्व काही संपले. मग एका माणसाने पाहिले की एक मोठा आणि झाडावर एक लांब दगड अडकला आहे. तो दगड त्याने ज्या पद्धतीने खाली आणला, तो एक अद्भुत दगड होता. त्याने दगड फोडण्याचा प्रयत्न केला असता त्यातून रक्त येत होते. हे पाहून तो घाबरला आणि पळून गेला आणि गावात जाऊन त्याने हा प्रकार सांगितला. हे ऐकून अनेकांनी त्या दगडाजवळ जाऊन तो उचलण्याचा प्रयत्न केला.
पण तो कोणाकडून उठला नाही. मग एका रात्री शनिदेव त्याच माणसाला स्वप्नात आले आणि म्हणाले की मी त्या दगडाच्या रूपात शनि आहे. मामा भाचा एकत्र उचलतील तर मी उठेन. त्या माणसाने हे स्वप्न गावकऱ्यांना सांगितले. मग गावातील एका मामा आणि भाच्याने तो दगड उचलून एका मोठ्या मैदानात सूर्यप्रकाशाखाली स्थापित केला. तेव्हापासून असे मानले जाते की मामा-भाच्याने येथे दर्शन केल्यास अधिक फायदा होतो.
आणखी एका प्रचलित आख्यायिकेनुसार, हा खडक एका मेंढपाळाला भगवान शनिदेवाच्या रूपात सापडला होता. त्या मेंढपाळातून स्वतः शनिदेव या खडकाचे कोणतेही मंदिर न बनवता मोकळ्या जागेत त्याची स्थापना करा आणि या खडकावर तेलाचा अभिषेक सुरू करा, असे सांगितले. तेव्हापासून इथे शनीच्या एका व्यासपीठावरपूजा आणि तेल अभिषेक करण्याची परंपरा चालू आहे.
======
हे देखील वाचा : ‘हे’ आहेत पुरुषांसाठी बेस्ट परफ्युम
======
असे म्हटले जाते की जो कोणी शनिदेवाच्या दर्शनासाठी मंदिरात प्रवेश करून दर्शन घेऊन पुन्हा बाहेर येईपर्यंत मागे वळून पाहू नये. असे केल्यास त्याचे येथे येणे व्यर्थ जाते.
येथे मंदिरात महिलांना प्रवेश निषिद्ध असल्याचे सांगितले जाते. महिला मूर्तीला हात लावू शकत नाहीत किंवा पूजा करू शकत नाहीत. यामागे अनेक कारणे आहेत. मात्र या प्रथेविरोधात काही आंदोलनं झाली आणि आता ही प्रथा बंद करण्यात आली असून, महिलांना देखील शनी महाराजांच्या शिळेजवळ जाऊन दर्शन घेता येते.
श्री शिंगणापूरची ख्याती एवढी आहे की देश विदेशातून असंख्य भक्त शनी शिंगणापूरमध्ये दर्शनासाठी येतात. अमावस्या, शनि जयंतीला होणाऱ्या यात्रेत तर लाखो लोकं सहभागी होतात.
(टीप : वरील सर्व माहिती एक माहिती म्हणून प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून आम्ही कोणताही दावा करत नाही.)
