महाराष्ट्र दिन साजरा करण्यामागील ‘हे’ आहे कारण घ्या जाणून

Maharashtra Din 2023: १ मे रोजी केवळ कामगार दिनच नाही तर महाराष्ट्र दिनही साजरा केला जातो. महाराष्ट्र आणि गुजरात ही दोन भारतीय राज्ये १ मे रोजी त्यांचा स्थापना दिवस साजरा करतात. भारताच्या स्वातंत्र्याच्या वेळी दोन्ही राज्ये बॉम्बे प्रदेशचा भाग होती. या दिवशी भारताच्या वेगळ्या महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाली. वास्तविक मराठी आणि गुजराती भाषिक स्वतःसाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी करत होते. त्यासाठी राज्यभर आंदोलनेही होत होती.

१९५६ च्या राज्य पुनर्रचना कायद्यांतर्गत अनेक राज्ये निर्माण झाली. या कायद्यांतर्गत कन्नड भाषिक लोकांसाठी कर्नाटक राज्याची निर्मिती करण्यात आली, तर तेलुगू भाषिकांना आंध्र प्रदेश मिळाला. केरळ आणि तामिळनाडू ही राज्ये मल्याळम आणि तमिळ भाषिकांसाठी निर्माण करण्यात आली. मात्र, मराठी आणि गुजरातींसाठी वेगळे राज्य नव्हते. याबाबत अनेक आंदोलने झाली.

महाराष्ट्र दिन का साजरा केला जातो?
१ मे १९६० रोजी भारताच्या तत्कालीन नेहरू सरकारने बॉम्बे रिऑर्गनायझेशन अॅक्ट १९६० अंतर्गत महाराष्ट्र आणि गुजरात या दोन राज्यांमध्ये मुंबई प्रदेशाचे विभाजन केले. बॉम्बेबाबतही दोन राज्यांमध्ये वाद होता.

मराठी भाषिक असे म्हणत होते की. बॉम्बे त्यांना दिले पाहिजे कारण तेथील बहुतेक लोक मराठी बोलतात तर गुजराती लोकांचा असा विश्वास होता की मुंबई त्यांच्यामुळेच आहे. कालांतराने मुंबई ही महाराष्ट्राची राजधानी बनली.

राज्यांच्या पुनर्रचनेत अनेक राज्ये निर्माण झाली. त्यानंतरच कन्नड भाषिक लोकांचे कर्नाटक राज्य करण्यात आले आणि तेलुगू भाषिक लोकांसोबत आंध्र प्रदेश आणि मल्याळम भाषिक लोकांचे केरळ आणि तामिळनाडू राज्य करण्यात आले. मात्र आजपर्यंत मराठी आणि गुजराती भाषिकांना वेगळे राज्य मिळाले नाही.

बॉम्बे पुनर्रचना कायदा १९६० मध्ये महाराष्ट्र आणि गुजरात या दोन राज्यांमध्ये विभागणी करण्यात आली. दोन्ही राज्यात बॉम्बेबाबत अनेक वाद झाले आणि त्यानंतर मुंबई राज्याला महाराष्ट्राची राजधानी म्हणून घोषित करण्यात आले.(Maharashtra Din 2023)

हे देखील वाचा- . बाबासाहेब आंबेडकर यांचं पुस्तक प्रेम!

स्वतंत्र महाराष्ट्र राज्य निर्मितीची प्रक्रिया सुरू होती. परंतु राज्य पुनर्रचना आयोगाने मुंबई ही महाराष्ट्राला देण्यास नकार दिला होता. त्यामुळे मुंबई मराठी माणसांपासून तोडली जात असल्याचा संताप त्या वेळी व्यक्त केला जात होता. तर २१ नोव्हेंबर १९५६ रोजी सरकारचा निषेध करण्यासाठी कामगारांनी एक मोर्चा काढला. यावेळी आंदोलकांच्या संयुक्त महाराष्ट्राच्या घोषणा करण्यात आल्या. पोलिसांना हा मोर्चावर नियंत्रण ठेवणे हाताबाहेर गेले होते. त्यामुळे पोलिसांनी आंदोलकांवर लाठीचार्ज केला. परंतु,जमाव पांगला नाही. त्यामुळे मुंबई राज्याचे तत्कालीन मुख्यमंत्री मोरारजी देसाई यांनी गोळीबाराचे आदेश दिले. पोलिसांनी गोळीबार केला आणि या गोळीबारात १०६ आंदोलकांना हौतात्म्य आले होते.